اصلي و الهامدهندهٴ مدرسهٴ فرانسيسي آكسفورد بود. معلمان بعدي، يعني پيتر (پيتر رمزي؟) راجر وِشامي، توماس ويلزي هم به سلك راهبان فرانسيسي درنيامدند، ولي آدام مارش راهبي فرانسيسي بود.
بارتولميوي انگليسي
از نام بارتولوميوي گلانويلي1، كه نامسلم و احتمالاً غلط است، بايد برحذر بود؛ شايد اول بار به خاطر اشتباه او با فرانسيسي انگليسي ديگري به همين نام كه در 1360، از دنيا رفته است، چنين ناميده شد.
بارتولوميو در انگليس زاده شد؛ در آكسفورد، پاريس (حدود 1220)، ماگدبورگ (پس از 1230) برآمد؛ از فرانسيسيان حوزهٴ فرانسه بود؛ بايستي تا اواسط سده، زيسته باشد؛ چون از مايكل اسكات و گروستست نام ميبرد، و بيكن از او نام برده است. ممكن است از شاگردان گروستست بوده. در حدود 1230 ـ 1240، براي مردم عادي دايرةالمعارفي نوشت به نام در باب چيزهاي درست2، كه تا سه سده، رواج زيادي يافت، هرچند وقتي تأليف ميشد، خيلي عقبتر از زمان خويش بود. رواج آن را ميتوان از تعداد نسخهها، ترجمهها و تحريرهايش دانست، و از كتابهايي بود كه دانشجويان پاريسي ميتوانستند به بهاي ارزان به دست آورند. هدف كتاب بيشتر جنبهٴ ديني و فلسفي داشت، ولي بارتولوميو در مورد تاريخ طبيعي داراي ذوق سليمي بود. كتاب در نوزده باب است كه بهطور كلي چنين تقسيم شده است: 1) خدا؛ 2) فرشتگان و شياطين؛ 3) روانشناسي؛ 4 ـ 5) فيزيولوژي؛ 6) زندگي خانوادگي، تدبير منزل؛ 7) طب (بيشتر اقتباس از قسطنطين افريقي)؛ 8) كيهانشناسي؛ اخترگويي؛ 9) تقسيمات زمان؛ 10) صورت و ماده، عناصر؛ 11) هوا، هواشناسي؛ 12) پرندگان؛ 13) آبها و ماهيها، دلفينها، نهنگها؛ 14) جغرافياي طبيعي، 15) جغرافياي سياسي (در 175 فصل؛ كه شامل اشارههاي جالب، يادداشتهايي دربارهٴ جغرافياي اقتصادي، و غيره است)؛ 16) جواهر، كانيها، فلزات؛ 17) درختان و علفها؛ 18) جانوران؛ 19) رنگ، عطر، طعم خوردني و نوشيدني، تخمها، وزنها و مقادير، ابزارهاي موسيقي.
واضح است كه دايرةالمعارف بارتولوميو تا حدود زيادي جامع و مرتب بود، ولي در مجموع مرحلهاي از آگاهي را ارائه ميكرد كه عقبتر از زمانه قرار داشت. مثلاً اخترشناسي آن معرف سنتهاي اوايل قرون وسطا، يعني اخترشناسي ماكروبيوس (نيمهٴ اول سدهٴ پنجم) و